Lubelszczyzna ze względu na swoje położenie geopolityczne była wielokrotnie świadkiem krwawych walk pomiędzy narodami Europy. W latach 1914 – 1915 była miejscem starć m.in. wojsk austriacko – węgierskich, rosyjskich i polskich. Śmierć poniosło tu wielu żołnierzy, których miejscem spoczynku jest około 200 nekropolii znajdujących się w granicach województwa lubelskiego z 1998 r. Często stoją one z bezimiennymi tablicami i zniszczonymi nagrobkami. Opuszczone, zapomniane są symbolem walki o wolność, której większość z walczących żołnierzy nigdy nie doznała. W myśl art. 6 pkt 2 i art. 7 ustawy z 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych „bezpośredni dozór nad stanem grobów i cmentarzy wojennych sprawują gminy”. Dlatego też z inicjatywy Prof. Zbigniewa Zaleskiego Posła do Parlamentu Europejskiego powstał projekt „Odnowy cmentarzy z I wojny Światowej”, którego celem jest aktywizacja lubelskich środowisk a przez to ocalenie tych nekropolii od zapomnienia. 

• renowacja cmentarzy z I wojny światowej znajdujących się na terenie województwa lubelskiego
• dozór i opieka nad cmentarzami z I wojny światowej
• informowanie i aktywizacja środowisk lokalnych, w tym placówek edukacyjnych, o obiektach cmentarnych znajdujących się w ich bezpośrednim sąsiedztwie
• działalność naukowa w postaci opracowywania map i publikacji dotyczących cmentarzy w województwie lubelskim
• krzewienie ducha patriotyzmu wśród młodych ludzi
• prace archiwalne
• działalność edukacyjna; organizacja międzynarodowych projektów młodzieżowych
• renowacja cmentarzy i pomników z okresu powstań (Powstanie Listopadowe, Powstanie Styczniowe)

Wszystkie osoby zainteresowane pracami Komitetu bez względu na wiek i
wykształcenie. W szczególności studenci, pracownicy naukowi, a także regionalni działacze społeczni.

Piotr Majchrzak - piotr.majchrzak@mep.pl

Komitet Opieki nad Grobami powstał 10 czerwca 2005 roku. Wtedy to po raz pierwszy Prof. Zbigniew Zaleski spotkał się z grupa osób, którym los nekropolii z okresu I wojny światowej nie pozostaje obojętny. Stworzony, jeszcze w tamtym czasie nieformalnie, Komitet postawił sobie za cel nie tylko opiekę nad cmentarzami na terenie województwa lubelskiego, ale także krzewienie ducha patriotyzmu w sercach młodych ludzi niedoświadczonych przez tragizm historii. Za priorytet w działaniach uznano także aktywizację środowisk lokalnych oraz szkół i innych placówek edukacyjnych z regionu lubelskiego. Ponadto działaniom renowacyjnym towarzyszyć miała szeroko zakrojona działalność naukowa. Prace Komitetu zostały sformalizowane dwa miesiące później. Dzisiaj jest on samodzielną sekcją działająca w ramach Towarzystwa Współpracy Europejskiej w Lublinie, a jego cele statutowe stanowią działania wspomniane powyżej.

Początki:
Pierwszą z podjętych inicjatyw było zorganizowanie wyjazdu na uroczystości związane z otwarciem Cmentarza Orląt Lwowskich. W upamiętnieniu ofiar tamtego wydarzenia wzięło udział 20 osób.

Na Cmentarzu Orląt są pochowani polscy żołnierze, którzy zginęli w polsko – ukraińskich walkach o Lwów i Galicję Wschodnią. Niektórzy z poległych w listopadzie 1918 r. żołnierzy mieli po 12 lat. W okresie międzywojennym wybudowano im cmentarz wojenny na terenie słynnej lwowskiej nekropolii łyczakowskiej. Cmentarz Orląt został zniszczony przez władze sowieckie. W latach 90- tych odbudowano go za polskie pieniądze, lecz nie można go było oficjalnie otworzyć z powodu sprzeciwu lwowskich radnych, którzy nie zgadzali się na odtworzenie niektórych symboli upamiętniających polskość Lwowa. Pod pomnikiem upamiętniającym wydarzenia I wojny światowej, w imieniu Profesora Zbigniewa Zaleskiego i Komitetu Opieki nad Grobami, w hołdzie ofiarom złożono wieniec.

Wspólne ustalenia polsko-austriackie:
W dniach 1 – 2  sierpnia 2005r. przedstawiciele Komitetu Opieki nad Grobami spotkali się w Lublinie z delegacją Austriackiego Czarnego Krzyża. W wyniku przeprowadzonych rozmów, w których udział brali Prof. Zbigniew Zaleski, Piotr Majchrzak oraz Konsul Honorowy RP w Graz dr Gerold Ortner i Inż. Peter Sixl, została ustalona długoterminowa i intensywna współpraca. W jej ramach obie strony zobowiązały się nie tylko do wzajemnej wymiany informacji na temat realizowanych projektów, ale także do wspólnych działań na rzecz ochrony cmentarzy z okresu I wojny światowej. Ustalono również plan działań na kolejny rok budżetowy.

Lista priorytetów:
W ramach przygotowań do następnej wizyty delegacji austriackiej przedstawiciele Komitetu Opieki nad Grobami nawiązali szereg kontaktów z ośrodkami władzy lokalnej, szkołami oraz stowarzyszeniami zainteresowanymi profilem działalności Komitetu. Zgodnie z wcześniej podjętymi ustaleniami została stworzona również tzw. „lista priorytetów”, na której znalazły się obiekty wymagające jak najszybszej renowacji lub uporządkowania, jednocześnie jednak nie będące w stanie zupełnego zniszczenia. W tym okresie powstała również sekcja akademicka Komitetu, która za cel postawiła sobie zredagowanie i opublikowanie broszury informacyjnej o nekropoliach z czasu I wojny światowej znajdujących się na terenie województwa lubelskiego.

Wizytacja cmentarzy:
W dniach 8 – 10 października 2006 roku w Lublinie po raz kolejny gościła delegacja Austriackiego Czarnego Krzyża reprezentowana powtórnie przez Kuratorów z Graz dra Ortnera oraz Inż. Sixla. Tym razem spotkanie miało charakter roboczy i służyło przede wszystkim zapoznaniu gości ze stanem faktycznym cmentarzy znajdujących się na „liście priorytetów”. W przeciągu dwóch dni członkowie Komitetu oraz Austriacy zwiedzili cmentarze wojenne w: Młodziejowie; Fajsławicach; Fajsławicach-Dziecininie; Łopienniku Górnym; Łopienniku Nadrzecznym, Strzeszkowicach; Borzechowie; Borowie, Wronowie, Darownym oraz Suchodołach. Wizytacji cmentarzy towarzyszyły spotkania z lokalnymi władzami i duchownymi, spotkanie z przedstawicielami Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie oraz Starostwa Powiatowego w Kraśniku. Ponadto udział w niej brali pracownicy Lasów Państwowych, na których terenie położona jest część nekropolii.

Plany na rok 2007: 
Bezpośrednim rezultatem ostatniej wizyty Austriaków są prace zaplanowane na rok 2007. W ich ramach zostanie zrealizowany jeden duży projekt inwestycyjny – renowacja cmentarza wojskowego w Fajsławicach – Dziecininie oraz dwa mniejsze projekty restauracji cmentarzy w Łopienniku Nadrzecznym oraz Darownym. Wszystkie prace zostaną przeprowadzone oczywiście przy udziale i wsparciu  miejscowych władz. Od 3 do 12 sierpnia bieżącego roku miał miejsce również projekt wymiany młodzieżowej tzw. workcamp, w którym wzieli udział młodzi ludzie z Austrii, Niemiec i Polski. W jego ramach uporządkowane zostały cmentarze w Borowie, Nasutowie oraz Wronowie. Projekt odbył się dzięki współpracy z nowymi partnerami Komitetu Opieki nad Grobami – Fundacją Nowy Staw w Lublinie oraz Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge z siedziba w Kassel.

Uroczyste otwarcie i poświęcenie cmentarzy wojennych w 2008 r. :
Rok 2008 był dla Komitetu Opieki nad Grobami dużym sukcesem. Nastąpiło ponowne otwarcie i uroczyste poświęcenie siedmiu cmentarzy wojennych na Lubelszczyźnie 6 września w Borowie (gmina Chodel), w Darownym (gmina Opole Lubelskie), we Wronowie (gmina Bełżyce), 7 września w Młodziejowie (gmina Piaski), w Boniewie (gmina Fajsławice), w Łopienniku Nadrzecznym (gmina Łopiennik Górny), w Fajsławicach (gmina Fajsławice). W obchodach wzięła udział m.in. delegacja Austriackiego Czarnego Krzyża: prezes Peter Rieser, Peter Sixl oraz Edith Seidl-Richter, Konsul Honorowy RP w Graz Dr. Gerold Ortner, Ambasador Austrii w Polsce Dr Alferd Lange, Radca Ambasady Węgierskiej w Polsce Dr. Imre Monar, prof. Zbigniew Zaleski, poseł do Parlamentu Europejskiego, przedstawiciele Lasów Państwowych oraz przedstawicie lubelskich władz samorządowych i wielu innych znakomitych gości.

Aktywność młodzieży:
W ramach Komitetu Opieki nad Grobami w dn. 24 sierpień – 8 wrzesień odbył się już po raz drugi międzynarodowy obóz młodzieżowy. Młodzi ludzie z Polski, Niemiec i Austrii przez dwa tygodnie porządkowali cmentarze, grabili liście, czyścili pomniki, malowali ogrodzenia, wyrywali chwasty. Posprzątany został również cmentarz w Strzeszkowicach, w Gm. Niedrzwica Duża.

Przebieg uroczystości:
Na każdym poświęconym cmentarzu złożone zostały wieńce. Odbyła się również modlitwa ekumeniczna w obrządku katolickim i prawosławnym. Modlitwę w obrządku katolickim celebrowali biskup Józef Wróbel oraz austriacki generalny wikary  Anton Schneidhofer. W obrządku prawosławnym modlili się ks. Andrzej Łoś i ks. Jerzy  Łukaszewicz z Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej. Dzieci z lokalnych szkół zapaliły znicze na mogiłach żołnierzy. Podczas uroczystości głos zabierali zgromadzeni goście. Radca Ambasady Węgierskiej w Polsce Dr. Imre Monar odśpiewał wzruszającą pieśń o węgierskich żołnierzach, którzy polegli w środku Polski, a profesor Zbigniew Zaleski zagrał melodię wojennej przyśpiewki „Wojenko, wojenko”. Przedstawiciele Austriackiego Czarnego Krzyża podkreślali wagę pamięci miejsc poległych żołnierzy, ponieważ tylko pamięć o historii pozwoli uniknąć podobnych wydarzeń  przyszłości.

Wszystkich zainteresowanych działalnością Komitetu zachęcamy do śledzenia na bieżąco naszej strony internetowej lub do Centrum Konferencyjnego Prof. Zbigniewa Zaleskiego Posła do Parlamentu Europejskiego mieszczącego się przy ul. Krakowskie Przedmieście 68/9.